Beschrijving

Recensie

Een moeilijk, gecompliceerd wezen

Persis Bekkering, 13 januari 2016

VERHALEN. Uitgeverij Cossee lijkt er een erezaak van te maken werk van de Antwerps-Joodse schrijfster Ida Simons onder de aandacht te brengen. Een nieuw boek met romanfragmenten en korte verhalen toont opnieuw haar onmiskenbaar talent.

De Joodse pianiste en schrijfster Ida Simons (1911-1960) werd vorig jaar herontdekt, dankzij de heruitgave van haar debuutroman Een dwaze maagd. Het succes is terecht: Simons, die na terugkeer uit een concentratiekamp haar muzikale carrière verruilde voor de literatuur, was een bijzondere stiliste, die ironie en een achteloos soort humor inzette tegen innerlijke duisternis.

Helaas overleed zij onverwacht voor ze een oeuvre kon opbouwen. Bij haar dood liet ze een half voltooide tweede roman achter, Als water in de woestijn. Die is samen met wat andere verhalen bijeengeschraapt in een bundel met dezelfde titel.

Als water in de woestijn (de roman) weerspiegelt op griezelige wijze Simons' eigen naderende einde. Uit haar aantekeningen blijkt dat het boek een mozaïek moest worden van brieven, korte verhalen en een (opzettelijk) fragment van een roman; de nagelaten teksten van de fictieve Liza Miller, een modeontwerpster met schrijftalent die te vroeg stierf om het te kunnen voltooien. Het manuscript wordt bezorgd door Liza's huisvriend Daniel Raiding, en zou volgens hem een goed beeld geven van haar 'moeilijk, gecompliceerd wezen'.

Die typering is haast een understatement. Liza duikt steeds weg, in een literair spel vol raamvertellingen, fabels en anekdotes. Simons portretteert in ogenschijnlijk luchtig proza een geharnaste vrouw die door oorlogsleed getekend is, maar goedheid niet kan verdragen. 'Trouw in de liefde [is] een deugd waar ik weinig mee op heb, omdat die meestal niets anders is dan egoïsme op zijn zondags.'

Samenhang

Het is merkwaardig en onbevredigend om maar een halve roman te kunnen lezen wanneer die zo sterk en raadselachtig begint, ook al was het nooit Simons' opzet een samenhangend relaas te schrijven over dit alter ego. Toch wordt de lezer uiteindelijk beloond.

De verhalen in de rest van de bundel vertonen thematische samenhang met de roman. In het laatste, 'Puck', komt zelfs het woestijnmotief uit de titel terug. Steeds heeft een personage een bijzondere relatie met iemand die door de omgeving op morele gronden verworpen is. Goedheid zegt iemand die toch al gebroken is niets, bij Simons. In de woestijn smaakt zelfs het goorste water goddelijk.

PERSIS BEKKERING ■

13 januari 2016© De Morgen 42
L. Torn
Nieuwe editie van een in 1961 verschenen bundel verhalen, geschreven door Ida Simons (1911-1960) die na de internering in Westerbork en Theresienstadt haar carrière als pianiste verruilde voor het schrijverschap. In 1959 verscheen haar roman ‘Een dwaze maagd’* waarin zij schrijft over een Joods meisje dat opgroeit aan de vooravond van de Tweede Wereldoorlog en ervan droomt om concertpianiste te worden. In ‘Als water in de woestijn’ vertelt Ida Simons over de jongvolwassen Liza Miller die in het vooroorlogse Brussel kennismaakt met de Raidings. Deze prettig gestoorde Joodse familie ontfermt zich over de emotioneel verwaarloosde Liza en stimuleert haar in haar wens modeontwerpster te worden. Ook na de Holocaust zijn het de Raidings die haar helpen om een nieuwe levensinvulling te vinden: als schrijver. Maar over de liefde duldt Liza van hen geen advies, want liefde is als water in de woestijn: misschien niet zoet van smaak, maar levensreddend! Simons schrijft in een sensitief ironische stijl die lijkt op die van J.D. Salinger. Geen wonder dat haar werk is herontdekt!
© NBD Biblion