Beschrijving

Recensie

Andrea Oostdijk
Omdat Sams moeder opgenomen wordt in een psychiatrische instelling, gaat Sam bij het gezin van haar jeugdvriend Tom inwonen. Er ontstaan allerlei spanningen doordat Sam zich geen raad weet met de relatie met haar moeder en vrienden. Ze zondert zich steeds meer af. Jeugdnovelle die enkele jaren uit het leven van de hoofdpersonen beschrijft. Omdat dit in slechts 96 bladzijden gebeurt, wordt er hier en daar veel samengevat, waardoor er meer verteld dan getoond wordt. Verder in het boek voeren concrete situaties echter de boventoon. Er wordt een aangrijpend, realistisch beeld van de hoofdpersonen geschetst die allemaal min of meer machteloos staan in de situatie waarin ze terechtkomen. Het taalgebruik is over het algemeen natuurlijk, maar in de beschrijvingen soms wat gekunsteld. Er wordt veel gevloekt. De titel is afgeleid van een passage waarin Sams moeder wordt beschreven als ‘een nachtzwemmer met overal om zich heen duisternis’. De auteur kan zich uitstekend inleven in de leefwereld van (probleem)jongeren en weet een boeiend, geloofwaardig verhaal te vertellen, waarin je echt met de personages meeleeft. Vanaf ca. 14 jaar.
© NBD Biblion
In haar vorige boeken, De bende van Wezel (1999) en 7/11 (2000) portretteerde Lies Bate telkens een groep tieners die op een of andere manier met zichzelf in de knoop zaten. Nachtzwemmers sluit naadloos bij dit thema aan. De centrale figuur is Sam, dochter van de fragiele, depressieve Heleen die meer in een instelling dan thuis verblijft. Sam vindt onderkomen in het huis van vriend Tom, wat niet altijd probleemloos verloopt. Tom is haar hondstrouw, zelfs als ze op de academie aansluit bij een vroegere klasgenoot Quinten, niet bepaald Toms vriend. In buien van neerslachtigheid of opstandigheid vindt Sam een klankbord bij de oude schoenmaker Lander, die enige die haar een gevoel van geborgenheid geeft.

Zoals in vrijwel alle jeugdboeken zijn de tieners op zoek naar een eigen plaats in de wereld. Sam vindt die plaats niet, en dat maakt Lies Bate in fragmentarische scènes duidelijk. De lezer moet alert het weinig vloeiende ritme volgen, zal wellicht struikelen over de vaak onduidelijke flashbacks of flash forwards en het gehannes met de voltooid verleden of de toekomende tijd. Wie welwillend is, vindt in de springerige stijl de onrustige geest van Sam, haar rusteloze zoektocht en haar opstandigheid terug.

Omdat ze zich telkens opnieuw in de steek gelaten voelt, houdt Sam Tom op afstand. De schrik om hem ook te verliezen, is te groot. Tom is knap geportretteerd als de geduldige, zorgzame tegenspeler, die tenslotte ontdekt dat hij zijn eigen weg moet gaan. In de Mexicaanse Quinten, het kind van twee werelden, herkent Sam haar eigen rusteloosheid.

Lies Bate heeft oog voor symboliek. De titel Nachtzwemmers slaat zowel op moeder Heleen als op Sam. Voor Sam is de zieke Heleen "opgesloten in haar eigen nachtmerrie. Een nachtzwemmer, met overal om zich heen duisternis."

Sam wordt zelf ook een nachtzwemmer. Aanvankelijk reageert ze boos op Tom die op de zwarte gaten van de sprookjesachtige sterrenhemel wijst, maar het symbolische zwarte gat kan ze niet ontwijken. Wanneer Heleen haar de laatste hoop op een 'eigen nest' ontneemt, voelt Sam zich totaal in de steek gelaten. Ze vlucht en wordt ten slotte zelf opgenomen.

Lies Bate zet boeiende, contrasterende figuren neer, haar verhaal spreekt aan, maar haar stijl hapert nog. Bij de overgang tussen verschillende scènes moet de typograaf te veel een helpende hand bieden. Ook personages of ideeën blijven soms in het ongewisse, zoals de rol van de grootmoeder, die gaandeweg vervaagt en de allusie op Sams druggebruik. Maar ondanks die wat gewrongen stijl kan Nachtzwemmers vanwege het thema, het eigentijdse decor en de inleefbare hoofdpersonen 13-plussers aanspreken. [Jet Marchau]
Copyright (c) Vlabin-VBC2004http://www.deleeswelp.be